Η Τρουλλινού εκδίδει το βιβλίο της το 2024. Έχει περάσει ήδη μισός αιώνας από τα πρώτα γεγονότα της Νομικής, τον Φλεβάρη του 1973, τότε που μέσα στη χούντα κάτι άρχιζε να κινείται: Μαζική κινητοποίηση των φοιτητών, κατάληψη της Σχολής, αγωνιστικά συνθήματα, οργανωτική επιτροπή και, κυρίως, ελπίδα. Η Νομική στην οδό Σόλωνος, από τότε, έγινε ένα τοπόσημο της πόλης, σύμβολο εξέγερσης και μαζικής κινητοποίησης. Αυτό ακριβώς είναι το νόημα του τίτλου του βιβλίου.
Υπάρχουν ανάμεσά μας άνθρωποι καλλιεργημένοι, σεμνοί, δημιουργικοί, πολύγλωσσοι, με ευρείς ορίζοντες, με ήθος και αρχοντιά, που ποτέ δεν τους αναφέρουμε. Δεν στέκονται σε προβολείς , δεν ποζάρουν με «επώνυμους», δεν διαφημίζονται, δεν κάνουν δημόσιες σχέσεις, δεν αναρτούν στα κοινωνικά δίκτυα. Επιλέγουν να ζήσουν τη δική τους ζωή, αυτόφωτα, με νόημα και ουσία.
Σήμερα αισθάνομαι την ανάγκη να μιλήσω για έναν τέτοιο άνθρωπο, καθώς μόλις χτες, τακτοποιώντας τη βιβλιοθήκη μου, ξεφύλλιζα για ακόμη μια φορά το σύνολο των καλαίσθητων έργων του, που όλα είναι αυτοεκδόσεις. Κι εκείνη την ώρα, έφτασε στα χέρια μου ακόμα ένα βιβλίο του! Είναι το δέκατο όγδοο!
Έκανα, χωρίς να υπάρχει πρόδηλη εσωτερική συνάφεια, τον συνειρμό με τα Δεκαοχτώ Κείμενα του Κέδρου, στα χρόνια της Νανάς Καλλιανέση! Τι παιχνίδια παίζει το μυαλό!
Νιώθω την ανάγκη να σας μιλήσω για αυτόν τον δημιουργικό άνθρωπο, που έγινε σταδιακά ένας πολύτιμος φίλος. Εκτιμώ την μετριοφροσύνη του και, ταυτόχρονα, την αυτοπεποίθησή του. Είναι πολυταξιδεμένος σαν τον Οδυσσέα. Τα ταξίδια του μεταμορφώνονται σε πηγή έμπνευσης, αφορμή απόλαυσης και πλούσια εμπειρία που καταγράφεται. Στα μάτια μου, έχει το ανάστημα του σοφού αναζητητή, που με την πολύχρονη διαδρομή του δικαιούται να δίνει μαθήματα ζωής. Σπάνια το κάνει.
Εμείς, οι αναγνώστες του, ανακαλύπτουμε το απόσταγμα της σοφίας του στα κείμενά του, που καθρεφτίζουν ανθρώπινες συμπεριφορές, αποκαλύπτουν χαρακτήρες, φωτίζουν τα πιο βαθιά συναισθήματα και ταξιδεύουν στον κόσμο.
Η Πλεξούδα της Λ. Κολομπανί, μτφρ.Γ. Στρίγκος, Πατάκης 202512
Η Γαλλίδα συγγραφέας Λετίσια Κολομπανί είναι, κυρίως, σκηνοθέτις. Οπτικοποιεί σενάρια. Σκηνοθέτις είναι ακόμη και όταν γράφει λογοτεχνία. Καθώς γράφει την Πλεξούδα, αναδεικνύει τις τοποθεσίες και τους χώρους, επιλέγει τη γωνία λήψης, νοιάζεται για τη ροή των εικόνων, σμιλεύει, αδρομερώς βέβαια, τους χαρακτήρες των πρωταγωνιστών, φροντίζει τις σκηνές πλήθους και κάθε κεφάλαιο το τελειώνει με μια έκπληξη. Η γραφή της, στο πρώτο μυθιστόρημά της, που το έγραψε στα γαλλικά το 2017 με τίτλο LaTresse, είναι κινηματογραφική.
Σπάνιο να σου τύχει καλός άνθρωπος της Φλάννερυ Ο΄Κόννορ, μτφρ. Ρένα Χατκούτ, Αντίποδες, 2025
Συνήθως γράφω, όταν, ως αναγνώστρια, νιώθω θετικά αισθήματα εσωτερικής πληρότητας και λογοτεχνικής απόλαυσης, μετά την ανάγνωση ενός βιβλίου. Αντίθετα, όσο διάβαζα τη συλλογή διηγημάτων της Αμερικανίδας Φ. Ο΄Κόννορ (1925-1964), ένιωθα γεύση πικραμύγδαλου στο στόμα και ένα βαρύ αίσθημα άγχους στην καρδιά, τόσο δύσκολο, που απέφευγα να διαβάζω βραδινές ώρες.
Περδικάκια, της Μαρίας Μαρκαντωνάτου, ποιήματα, εκδ. Παρασκήνιο, 2025.
Απολαυστική αναγνωστική εμπειρία η τελευταία ποιητική συλλογή της Μαρίας Μαρκαντωνάτου με τίτλο Περδικάκια, που κυκλοφόρησε πρόσφατα. Η συλλογή, που είναι η ένατη που παρουσιάζει η ποιήτρια, απαρτίζεται από τέσσερις ενότητες (Καλάμια, Εις μνήμην, Περδικάκια, Παραϊστόρηση) εξωτερικά αυτόνομες, στην ουσία, όμως, συνδεδεμένες στενά μεταξύ τους με ένα έντονα αυτοπροσωπογραφικό νήμα.
Καθώς ψυχορραγώ του William Faulkner, μτφρ. Π. Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg, 2023
(Ξανα)διαβάζοντας έναν κλασικό
Ο κλασικός Aμερικανός συγγραφέας, Ουίλλιαμ Φώκνερ, (1897- 1962, Νόμπελ 1949), στο μυθιστόρημα Καθώς ψυχορραγώ, εμπιστεύεται το ρόλο του αφηγητή σε δεκαπέντε ταπεινούς ανθρώπους του Νότου, υιοθετώντας μια κατεξοχήν πολυφωνική αφήγηση.
Το μυθιστόρημα, γνωστό στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό ήδη από το 1970, όταν το μετέφρασε αριστουργηματικά για πρώτη φορά ο Μ. Κουμανταρέας (εκδ. Κέδρος, 1970), γράφτηκε το1929, σε χρόνο έξι εβδομάδων, μεταμεσονύχτιες ώρες, το διάστημα που ο συγγραφέας εργαζόταν ως νυχτερινός φύλακας. Το βιβλίο εκδόθηκε και κυκλοφόρησε στην Αμερική την επόμενη χρονιά.
Η ιστορία του παιδιούτου Πέτερ Χάντκε, μτφρ. Θ. Τσόκα, Κουκκίδα, 2023
Το βιβλίο του Πέτερ Χάντκε κυκλοφόρησε πέρυσι σε μια πολύ καλή μετάφραση της Θεοδώρας Τσόκα. Στα γερμανικά είχε κυκλοφορήσει το 1981.
Το κείμενο, σε κάποια σημεία, θυμίζει την ποιητική αφήγηση, τη φιλοσοφική διάθεση και τις περιπλανήσεις που γευτήκαμε στην ταινία Τα φτερά του Έρωτα (1987) του Βιμ Βέντερς σε σενάριο του συγγραφέα μας και άλλων.
Η ιστορία του παιδιού είναι ένα διπλό οδοιπορικό ζωής. Παρακολουθούμε τα παιδικά χρόνια ενός κοριτσιού που ζει με τον πατέρα του και, ταυτόχρονα, την παράλληλη διαδρομή του πατέρα.
Η Εγγονή του BernhardSchlink, μτφρ. Απ. Στραγαλινός, Κριτική, 2023
Τα έργα του Bernhard Schlink είναι, στην ουσία τους, συναντήσεις. Στα περισσότερα, αν όχι σε όλα, ο συγγραφέας ανοίγει μια βεντάλια ποικίλων συναντήσεων με πρόσωπα και γεγονότα, με απόντες και με παρόντες, και, κυρίως, με το πρόσφατο γερμανικό ιστορικό παρελθόν μαζί με το μεταγενέστερο παρόν.
Η γερμανική ιστορία διαλέγεται διαρκώς με τους ήρωες. Τα προσωπικά φορτία, ο Schlink τα αποτυπώνει ως είδωλο του κόσμου. Πού και πού, διακρίνουμε στα κείμενά του φευγαλέες συναντήσεις των ηρώων του με τον εαυτό τους. (Βλ. Τα παλιότερα εμβληματικά έργα του Διαβάζοντας στη Χάννα, Ο Γυρισμός, Όλγα).
Η Μάρω Δούκα επιλέγει για το μυθιστόρημά της έναν τίτλο πικρά ειρωνικό. Φελιτσιτά. Κανένα πρόσωπο, όμως, του μυθιστορήματος δεν είναι ευτυχισμένο.
«Φελιτσιτά (= ευτυχία) είναι να κρατιέσαι απ’ το χέρι στον μακρύ δρόμο», λέει ένα τραγούδι του Αλμπάνο, της δεκαετίας του ’80. Θυμάται ο ήρωας, ο Κωνσταντίνος Καβουράκης ή Κάβουρας, που παλιά «το τραγουδούσε με την Ελένη του αντικριστά … κι ήταν τώρα σαν να την έσφιγγε στην αγκαλιά του». (σελ. 5 )
Ιστορία της βίας του Εντουάρ Λουί, μτφρ. Σ. Ζουμπουλάκη , Αντίποδες 20223
Ακόμη μια αυτοπροσωπογραφική ιστορία γράφει ο Εντουάρ Λουί το 2016 (Editions du Seuil), δυο χρόνια μετά το πολυδιαβασμένο παγκόσμια βιβλίο του Να τελειώνουμε με τον Εντύ Μπεγκλέρ, γραμμένο σε πρωτοπρόσωπη γραφή.
Αναρωτιέμαι αν η Ιστορία της βίας, που είναι δομημένη σε δεκαεπτά κεφάλαια, είναι, πράγματι, αυτοπροσωπογραφική αφήγηση ή αν πλάθεται ως τέτοια. Η κατάδυση στη βαθύτερη στιβάδα του εαυτού, που δίνεται με τρόπο ρεαλιστικό, και η ενδοσκόπηση, που ούτε στιγμή δεν αθωώνει, αλλά δείχνει τα πράγματα όπως έχουν, δημιουργούν διλήμματα. Ο συγγραφέας, όμως, έχει πρόθεση να παρουσιάσει την ιστορία ως προσωπικό βιωματικό γεγονός, οδηγώντας τη σκέψη του αναγνώστη σε μονοπάτια σκοτεινά και δύσκολα, κι εγώ σέβομαι την πρόθεσή του.
Να τελειώνουμε με τον Εντύ Μπελγκέλ του Εντουάρ Λουί, μτφρ. Μιχ. Αρβανίτης, Αντίποδες, 20226
Ένα μικρό αγόρι, ο Εντύ Μπελγκέλ, γεννιέται το1992, σε μια περιθωριοποιημένη οικογένεια που ζει στην ανέχεια. Όταν δεν έχουν να φάνε, τρώνε ψάρια, που ψαρεύει ο πατέρας «στις λίμνες στην άκρη του χωριού». Κάθε πρωί, η μητέρα του, τον πιέζει να βλέπει τηλεόραση. «Δες κινούμενα σχέδια, κάνει καλό, θα σε ηρεμήσει πριν πας σχολείο». Συχνά, του προτείνει ως δέλεαρ – επιβράβευση την απουσία από το σχολείο. « Αύριο δεν θα πας σχολείο, αλλά θα με βοηθήσεις να καθαρίσω το σπίτι…».
Ο μικρός Εντύ ασφυκτιά σε ένα «κλειστό» χωριό, το Hallencourt στη Β. Γαλλία. Δεν υπάρχουν ευκαιρίες, λείπουν τα ερεθίσματα, ούτε ίχνος κουλτούρας. Η ζωή του στο σχολείο γίνεται κόλαση, καθώς «οι μάγκες» του σχολείου τον τρομοκρατούν ανελέητα, γιατί ο Εντύ είναι διαφορετικός. Μόνος υποφέρει. Μόνος φοβάται. Σιωπά.
Ο Πάπυρος είναι ένα πραγματικά ευρηματικό κείμενο, ιδιαίτερα πρωτότυπο ως προς το θέμα, το είδος, τη δομή και το ύφος. Καθώς ξεκινάμε την ανάγνωση, έχουμε την αίσθηση ότι διαβάζουμε ένα πολυεπίπεδο δοκίμιο με πολύπτυχη θεματική και επί μέρους πεδία όπως: η εξέλιξη του λόγου, το ταξίδι της γραφής, η περιπέτεια της ανάγνωσης, η γέννηση του βιβλίου και οι μεταμορφώσεις του βιβλίου-αντικειμένου.
Έχει τον ρομαντισμό του Δασκάλου και, ταυτόχρονα, μια προσγειωμένη κριτική ματιά. Είναι ευαισθητοποιημένη στα μηνύματα του καιρού, πολιτικοποιημένη, οξυδερκής και ενθουσιώδης, με παιδεία και ανθρωπιστικό υπόβαθρο. Για όλα αυτά, που εκβάλλουν, βέβαια, στη γραφή της, διαβάζω τα βιβλία της Annie Ernaux, της Γαλλίδας που τιμήθηκε πρόσφατα με το Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Τα χρόνια ξεκινούν το 1940, χρονολογία γέννησης της συγγραφέως, και ολοκληρώνονται το 2008, χρονιά έκδοσης του βιβλίου στα Γαλλικά από τον Gallimard. Πώς μπορεί, αλήθεια, να αρχίσει μια αφήγηση που καλύπτει μια ζωή σχεδόν εβδομήντα χρόνων;
Η νουβέλα, που γράφτηκε το 1984 και έκανε πρόσφατα τη δέκατη έκδοση, είναι ένας γυναικείος μονόλογος. Στο Μπλε βαθύ, σχεδόν μαύρο, ο Θ. Βαλτινός δεν ξεχνάει το πλαίσιο, το «πρόσχημα», όπως λέει ο ίδιος, που του δίνει το έναυσμα να ασχοληθεί κάθε φορά με το θέμα του. Όπως το «πρόσχημα» σε άλλα έργα του ήταν η μετανάστευση ( Συναξάρι του Ανδρέα Κορδοπάτη ) ή η πορεία προς το θάνατο ( Η Κάθοδος των εννιά ) ή ο εμφύλιος ( Ορθοκωστά ) ή η νεότερη ιστορία μας (Ο Τελευταίος Βαρλάμης), έτσι κι εδώ ο Βαλτινός γράφει τον απολογισμό μιας ζωής, επιλέγοντας, αυτή τη φορά, μια γυναίκα ηρωίδα.
Όπως Ο μικρός πρίγκηπας, όπως Ο γλάρος Ιωνάθαν, βιβλία που τα διαβάζουμε πάντα, από την παιδική ηλικία μέχρι τα βαθιά γεράματα, έτσι και Ο Προφήτης του Χαλίλ Γκιμπράν (1883-1931), μια εκδοχή του κλασικού έργου, που εκδόθηκε πριν λίγους μήνες από τις εκδόσεις Διόπτρα, σε απόδοση Δημήτρη Αθηνάκη, είναι ένα βιβλίο που απευθύνεται σε μικρούς και μεγάλους.
Όσα παίρνει ο χρόνος της Χαράς Πρεβεδώρου, Ιωλκός, 2021
Η συλλογή διηγημάτων με τίτλο Όσα παίρνει ο χρόνος (εκδ. Ιωλκός, 2021) της Χαράς Πρεβεδώρου, που την έχουμε γνωρίσει, κυρίως, από το σπουδαίο ποιητικό έργο της,προσθέτει στην πεζογραφία μας μια πολύτιμη ψηφίδα, που χαρακτηρίζεται από τον πυκνό και μεστό λόγο της ποίησης. Απολαμβάνουμε τη δεινή αφηγηματική τέχνη της, την καταιγιστική ροή του λόγου και τις ανατροπές του μύθου, σε κείμενα μικρής έκτασης, αλλά μεγάλης έντασης.
Στο χείλος της αβύσσου του Έριχ Κέστνερ, ΠΟΛΙΣ , 20206
Ο κοινωνικός ιστός διαρρηγνύεται. Η ανεργία καλπάζει. Τα τρόφιμα ακριβαίνουν. Οι εργαζόμενοι κακοπληρώνονται και φυτοζωούν. Μια ολόκληρη κοινωνία καταρρέει. Η γραφειοκρατία θυμίζει καφκικό σκηνικό. Οι άνθρωποι βουλιάζουν. Διαφθορά και κοινωνική σήψη. Κάποιοι, βέβαια, επωφελούνται. Παντού αδιέξοδα. Δεν υπάρχει χώρος για εκείνους που δεν ανήκουν στη μεγάλη μάζα.
Το βιβλιοπωλείο των μικρών θαυμάτων της MonicaGutierrez, Μεταίχμιο,2021
Είναι ευπώλητο. Είναι ανάλαφρο και ευκολοδιάβαστο. Διαβάζοντάς το περνάμε ευχάριστα. Στο οπισθόφυλλο χαρακτηρίζεται ως ανάγνωσμα feel good (ακόμη και στα βιβλία η υβριδική ελληνοαγγλική!), όρος που χρησιμοποιήθηκε αρχικά στον κινηματογράφο και αργότερα στη λογοτεχνία, για να δηλώσει τη θετική διάθεση που δημιουργείται στον αναγνώστη.
Ο Ουρανός της παλάμης της Στρ. Θεοδωράτου, Αλεξάνδρεια, 2021
Πώς να γράψεις για ένα βιβλίο, που σε συγκινεί βαθιά και σου προκαλεί εσωτερική αναστάτωση; Τι να πρωτοπείς για λέξεις και εικόνες, που αποτυπώνουν σκηνές ανθρώπων στην Αθήνα της κρίσης , συνεχίζοντας την παράδοση του Δημήτρη Χατζή, του συγγραφέα που μετέτρεψε τον κοινωνικό στοχασμό σε ποιοτική λογοτεχνία; Το βιβλίο που κρατάω στα χέρια μου κινητοποιεί τα ίδια συναισθήματα που ένιωθα πολλά χρόνια πριν, όταν πρωτοδιάβαζα το Τέλος της μικρής μας πόλης.
Ο κύριος Γουάιλντερ κι εγώ του Τζόναθαν Κόου, Πόλις, 2020
Ο τίτλος του μυθιστορήματος μας προσανατολίζει θεματικά. Ένας σύγχρονος κοινωνικός συγγραφέας, ο Τζόναθαν Κόου (1961) και ένας παλαιότερος διάσημος σκηνοθέτης, ο Μπίλι Γουάιλντερ (1906-2002), συναντιούνται νοερά. Ο πρώτος, ο συγγραφέας, καταγράφει με ελλειπτικές εικόνες και τεθλασμένη αφήγηση τη ζωή τού δεύτερου. Συχνά η ιστορία ενός ανθρώπου μπορεί να συμπυκνώσει την ιστορία ενός ολόκληρου κόσμου και μιας κοινωνίας που εξελίσσεται. Γι΄αυτό ο Γουάιλντερ παρουσιάζει τόσο ενδιαφέρον για έναν συγγραφέα με κοινωνική ματιά, καυστική πένα και συγκλονιστικές πολιτικές προσεγγίσεις ( Τι ωραίοπλιάτσικο!, Η Μέση Αγγλία), όπως ο Τζ. Κόου.
Όλοι μας ξέρουμε ότι δεν υπάρχουν βιβλία καλοκαιρινά και βιβλία χειμωνιάτικα. Θα έλεγα ότι αισθάνομαι αμήχανα όταν οι προτάσεις ανάγνωσης βιβλίων συνδέονται, κυρίως, με την εποχή του καλοκαιριού. Ωστόσο οι ώρες του καλοκαιριού, χωρίς καθήκοντα, χωρίς τρέξιμο, κάποτε μοιάζουν ατέλειωτες. Ευκαιρία για να διαβάσουμε αργά και απολαυστικά τα βιβλία μας. Έτσι λοιπόν γράφω κι εγώ, ομολογώ με αμηχανία, για τα λιγοστά βιβλία, που έβαλα στη βαλίτσα μου αυτό το καλοκαίρι. Πήρα μαζί μου τρεις Γάλλους συγγραφείς και δυο Έλληνες. Τα βιβλία τους κυκλοφόρησαν πρόσφατα.
Χαρράγκα –Αυτοί που καίνε τα χαρτιά τους του Mahi Binebine, Άγρα, 2019
Το πολύ αξιόλογο βιβλίο με τίτλο Χαρράγκα του αναγνωρισμένου διεθνώς Μαροκινού λογοτέχνη Mahi Binebine έχει τη δική του ιστορία. Το 1997, μια είδηση σε εφημερίδα της Ν. Υόρκης, όπου ζούσε τότε ο συγγραφέας, έδωσε το έναυσμα.
1821 Επανάσταση της Σοφίας Ζαραμπούκα, Πατάκης, 2020
Προτείνεται ένας καινούργιος τρόπος ανάγνωσης της ιστορίας του αγώνα του 1821. Με αυτό το βιβλίο της, η Σοφίας Ζαραμπούκα απευθύνεται σε μικρούς και μεγάλους αναγνώστες, σε όλη την οικογένεια. Ένα τεράστιο ιστορικό υλικό, που ξεκινάει από την προεπαναστατική Ελλάδα και σταματάει στο Σύνταγμα του 1848, κατανέμεται σε πολύ μικρά ανεξάρτητα κεφάλαια και παρουσιάζεται με τη μορφή ιστορικών στιγμών. Η συγγραφέας κατορθώνει να δαμάσει όλη την ιστορία του αγώνα, με τις θετικές και τις αρνητικές πτυχές, με τα πολεμικά και πολιτικά γεγονότα, με τους ήρωες και τη δράση τους, μετουσιώνοντας τα γεγονότα σε στιγμές.
Το βότσαλο ταξιδεύει της Μαρίας Ιωαννίδου, Καστανιώτης, 2020
Ο τίτλος του βιβλίου της Μαρίας Ιωαννίδου Το βότσαλο ταξιδεύει με οδήγησε, αρχικά, σε μια λανθασμένη εντύπωση. Πίστεψα ότι απευθύνεται αποκλειστικά σε αναγνωστικό κοινό παιδιών. Όταν πήρα το βιβλίο στα χέρια μου και διάβασα στο εξώφυλλο ως υπότιτλο «ένα θεραπευτικό αφήγημα», παραξενεύτηκα. Έριξα μια πρώτη γρήγορη ματιά σε κάποιες σελίδες και κατάλαβα. Πρόκειται για μια ιστορία που γράφτηκε για αναγνωστικό κοινό ενηλίκων. Σε αυτούς έχει πρόθεση να απευθυνθεί η συγγραφέας.
Ο Πρίγκιπας με το φλιτζανάκι της Emilie de Turckheim, Πόλις, 2020
Διαβάζουμε ένα αυθεντικό ημερολόγιο, που καταγράφει την συγκατοίκηση ανθρώπων διαφορετικής αφετηρίας, κουλτούρας, ηλικίας, ιστορίας, γλώσσας. Μια οικογένεια και ένας «ξένος» μοιράζονται από κοινού ένα, όχι μεγάλο, διαμέρισμα στο Παρίσι. Μια τέτοια συνύπαρξη θα μπορούσε να αποδειχτεί μια τραυματική δοκιμασία για όλους.
Διαβάζουμε, άραγε, ένα χειμαρρώδες ημερολόγιο; Σίγουρα ξεφυλλίζουμε σελίδες γεμάτες αμφιθυμίες, ανασφάλειες, ανησυχίες, αναζητήσεις και αναμνήσεις, όπως ακριβώς συμβαίνει στα εξομολογητικά κείμενα.
Ας περάσουμε κι αυτό το καλοκαίρι συντροφιά με τα βιβλία μας, εκδοχές εκείνων των πολύπτυχων ταξιδιών. Ας ανακαλύψουμε τα βιβλία που μας ενδιαφέρουν. Υπάρχουν τρόποι για να επιλέξουμε τα δικά μας ταξίδια με στίχους ή πρόζα.
Ας εμπιστευτούμε, λοιπόν, τη φιλοκαλία μας και την καρδιά μας κι ας μην υποκύψουμε, ίσως, αυτό το καλοκαίρι στις λίστες βιβλίων, που προτείνουν ειδικοί και μη. Ποιος ξέρει καλύτερα τα ενδιαφέροντά μας; Ποιος αφουγκράζεται βαθύτερα την οντότητά μας; Ποιος κατανοεί τις διαθέσεις μας; Επομένως, είμαστε πανέτοιμοι να διαλέξουμε τα βιβλία που ταιριάζουν σε μας.
Θα τα ξαναπούμε, αν δεν υπάρχουν απρόοπτα, τον Σεπτέμβρη, έχοντας ήδη απολαύσει τα διαβάσματά μας. ΚΑΛΑ ΤΑΞΙΔΙΑ!
Αυτό που δεν γνωρίζω ακόμα, της Ειρήνης Δερμιτζάκη, συλλογή διηγημάτων, anima εκδοτική
Η Ειρήνη Δερμιτζάκη, που γράφει σενάρια για ταινίες μικρού μήκους, κάνει τα πρώτα της βήματα στη Λογοτεχνία με τη συλλογή διηγημάτων με τίτλο Αυτό που δεν γνωρίζω ακόμα (anima εκδοτική). Χρειάζεται παρατηρητικότητα, διεισδυτικότητα και επινοητικότητα, στοιχεία που διαθέτει η συγγραφέας, για να αποδοθούν τα ποικίλα προσωπεία της βίας.
Τέσσερα μικρά βιβλία του πολυγραφότατου και πολύγλωσσου Erri De Luca (Νάπολη 1950) μού έκαναν καλή παρέα τις μέρες του εγκλεισμού: Το βάρος της πεταλούδας, Τα ψάρια δεν κλείνουν τα μάτια, Η ιστορία της Ειρήνης, Το παιχνίδι της χήνας, όλα από τις εκδόσεις κέλευθος. Είναι κείμενα με έντονο το αυτοπροσωπογραφικό στοιχείο. Η κινητήρια δύναμη του συγγραφέα και ακτιβιστή από τη Νάπολη είναι οι εμπειρίες του, που στο συγγραφικό του κόσμο γίνονται λέξεις καίριες, γνήσιες, ακριβείς και, συχνά, απρόσμενες.
Αφήνω στην άκρη τη φιλολογική εξάρτυση, που αυτή τη στιγμή νιώθω πως με βαραίνει, για να μιλήσω με την ιδιότητα της αναγνώστριας. Τις μέρες του εγκλεισμού, ξαναγύρισα πίσω, σε μνήμες παιδικές και σε πολύ παλιές ποιητικές αναγνώσεις. Γι΄ αυτές τις αναγνώσεις της εφηβείας θέλω να γράψω άμεσα και βιωματικά, παραβλέποντας κατατάξεις, επιδράσεις, χρονολόγια, μορφή, περιεχόμενο, όλα αυτά, που στα χρόνια της εφηβείας μάς αφήνουν παγερά αδιάφορους. Σε εκείνη την ηλικία δεν προσέχαμε ούτε το όνομα του ποιητή!
Αυτές τις μέρες δοκιμάζεται επικίνδυνα η ανθρωπιά μας. Μόνιμο καταφύγιο η συντροφιά με συγγραφείς και εικονογράφους, που δίνουν πυξίδες πλεύσης, καθώς μας υπενθυμίζουν ότι η Λογοτεχνία τής προσφυγιάς δεν έχει σύνορα. Η Παιδική Λογοτεχνία αποδεικνύεται ιδιαίτερα παραμυθητική, γιατί, ενώ δεν αποσιωπά φορτισμένα θέματα, τα ακουμπάει γλυκύτερα.
Ο Γαλατάς της AnnaBurns, μυθιστόρημα, μτφρ. Μ. Αγγελίδου, Gutenberg, 2019
Διαβάζουμε ένα σχοινοτενές μυθιστόρημα, βραβευμένο με βραβείο Booker, που οργανώνεται με τρόπο συνειρμικό. Όλες οι σκέψεις, τα αισθήματα και οι αντιδράσεις της νεαρής ηρωίδας που είναι, ταυτόχρονα, και η αφηγήτρια, καταγράφονται ελεύθερα, χωρίς συγκεκριμένο χρονικό ή τοπικό άξονα. Η ζωή της, έτσι όπως ξετυλίγεται, θυμίζει σκηνές κινηματογραφικής ταινίας, που προχωρεί με αργό ρυθμό.
Ο Θοδωρής Παπαϊωάννου, ο λογοτέχνης, μαζί με τον Πέτρο Μπουλούμπαση, τον γραφίστα, παίρνουν το ρόλο του σκηνοθέτη. Φανταστείτε τι μπορεί να συμβεί, όταν ένας λογοτέχνης και ένας εικονογράφος συνεργάζονται εμπνευσμένα και δημιουργικά, μπερδεύοντας ιδιότητες και ειδικότητες. Το αποτέλεσμα είναι ενδιαφέρον. Κρατάμε στα χέρια μας ένα Αριστούργημα (Πατάκης, 2019).
Πάλομαρ του Ίταλο Καλβίνο, αφηγήσεις, μτφρ. Ανταίος Χρυσοστομίδης, Καστανιώτης
Πρόκειται για ένα βιβλίο 150, περίπου, σελίδων με μικρές αφηγήσεις. Θεωρείται πια ένα κλασικό έργο. Μου το θύμισαν αγαπημένοι μου άνθρωποι, αυτές τις γιορτινές μέρες. Μπορείτε να το διαβάσετε όπως θέλετε. Ξεκινήστε από το μέσον, από την αρχή, ακόμη και από το τέλος. Το τελευταίο φαίνεται κάπως ανορθόδοξο, γιατί η τελευταία φράση του τελευταίου αφηγήματος είναι: «Εκείνη ακριβώς τη στιγμή πεθαίνει».
Μπιλιάρδο στις εννιάμισι του Χάινριχ Μπελ, μτφρ. Μ. Ζαχαριάδου, ΠΟΛΙΣ, 2018
Ο Χάινριχ Μπελ (1917-1985), ο σπουδαίος γερμανός λογοτέχνης, (Νόμπελ 1972), γράφει ένα αριστουργηματικό κείμενο για απαιτητικούς αναγνώστες. Το μυθιστόρημα Μπιλιάρδο στις εννιάμισι εκδόθηκε το 1959 στη Γερμανία και μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά το 1974 από τον Γιάννη Λάμψα (εκδ. Ζάρβανος). Τον Οκτώβριο του 2018, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΠΟΛΙΣ, σε μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου. Στις τελευταίες 50 σελίδες, διαβάζουμε ένα εξαιρετικό επίμετρο του Γιάννη Πάγκαλου, που επικεντρώνεται στο ευρύτερο θέμα της ιστορικής μνήμης και της διαχείρισής της στη μεταπολεμική γερμανική λογοτεχνία.
ΠΑΤΡΙΔΑ του Φερνάντο Αραμπούρου, μτφρ. Τ. Σπερελάκη, ΠΑΤΑΚΗΣ, 2018
Ένα βιβλίο 716 σελίδων που απέσπασε διθυραμβικές κριτικές, παρά τις κάποιες επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν για τον μονοδιάστατο τρόπο που ο συγγραφέας, Βάσκος κι αυτός, αντιμετωπίζει τον απελευθερωτικό αγώνα των Βάσκων, εκδόθηκε στην Ισπανία το 2016 με τίτλο Patria. Έρχεται στα χέρια μας δυο χρόνια αργότερα, το 2018, από τις εκδ. ΠΑΤΑΚΗ, σε μετάφραση Τιτίνας Σπερελάκη.
Ένα βιβλίο που συνδυάζει τη μυθοπλασία και την αυτοβιογραφία. Αφετηρία του είναι πραγματικά γεγονότα. Ο Gary, ο συγγραφέας (1914-1980), περιμαζεύει έναν γερμανικό ποιμενικό σκύλο. Διαπιστώνει ότι γίνεται επικίνδυνα επιθετικός, όταν βλέπει μαύρους ανθρώπους.
Τι μπορείς να κάνεις με μια ιδέα, Kobi Yamada, εκδ. ΛΙΒΑΝΗ Τι μπορείς να κάνεις με ένα πρόβλημα, Kobi Yamada, εκδ. ΛΙΒΑΝΗ Τι μπορείς να κάνεις με μια ευκαιρία, Kobi Yamada, εκδ.ΛΙΒΑΝΗ
Ανάμεσα σε πλήθος βιβλίων, επιδιώκουμε κάθε φορά να επιλέγουμε πραγματικά συναρπαστικά κείμενα για τα παιδιά μας. Ποια είναι συναρπαστικά; Μα, νομίζω, όσα οι συγγραφείς τους τα έγραψαν με λαχτάρα και έμπνευση, με αυθορμητισμό και ευαισθησία. Όσα οι εικονογράφοι τα αγάπησαν και τα εσωτερίκευσαν.
Eric Vuiillard, Ημερήσια διάταξη, μτφρ, Μ. Πιμπλής, εκδ. ΠΟΛΙΣ, 20195
Το βιβλίο που αναφέρεται με ειλικρίνεια σε μια τραγική ιστορικά εποχή, είναι ένα βιβλίο τολμηρό. Ο συγγραφέας που επιλέγει να γράψει ένα σύντομο κείμενο, ενώ οι ιστορικοί αφιερώνουν σελίδες και σελίδες για ανάλογη θεματική, φέρνει μια καινούργια οπτική προσέγγισης.
Η ιστορία μέσα από την προσωπική ζωή μιας γυναίκας
Διαβάζουμε το μυθιστόρημα Όλγα του σύγχρονου Γερμανού συγγραφέα B. Schlink (1944-), επίγονου σπουδαίων Γερμανών λογοτεχνών της γενιάς του πολέμου (του G. Grass, της A. Seghers, του H. Fallada), που μιλούν, με διαφορετικό τρόπο ο καθένας, για το «εθνικό τραύμα του ναζισμού».
Διαβάζουμε το διήγημα Ο αχυρώνας φλέγεται του Φώκνερ, ένα μικρό διαμαντάκι της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ο Ουίλλιαμ Φώκνερ (1897-1962), κλασικός της αμερικανικής λογοτεχνίας και νομπελίστας (1949), στο σύνολο του έργου του σύνθεσε τη «μυθολογία» του αμερικανικού Νότου: παρακμή, φυλετικές διακρίσεις, φθορά, απόγνωση, οικογενειακές συγκρούσεις.
Walkabout – Προσδοκία ενός ξεκινήματος Τάκη Κατσαμπάνη, εκδ. Εξάρχεια, 2017
Η ξένη χώρα που κατοικούμε, όπως και η γενέθλια χώρα που εγκαταλείψαμε, χρωματίζονται από τη ματιά μας και προσδιορίζονται από το ένστικτό μας. Η σχέση μαζί τους υπερβαίνει το λογικό, το κανονικό και το σύνηθες. Ανατρέπει εντελώς το αναμενόμενο. Η σχέση με τα τοπία της ζωής μας είναι υπόθεση βαθιά προσωπική, όπως, ίσως, είναι και η σχέση μας με τους ανθρώπους.
Γοητευτικό και χειμαρρώδες αυτό το πολυσέλιδο μυθιστόρημα του Paul Auster.Το βιβλίο εκδόθηκε την προηγούμενη χρονιά στη Νέα Υόρκη και κυκλοφόρησε στα ελληνικά πριν λίγους μήνες, σε μετάφραση Μ. Ξυλούρη.
Το γιγάντιο πραγματάκι, B. Alemagna, ΚΟΚΚΙΝΟ, 2011
Απολαμβάνουμε ένα βιβλίο μεγάλων διαστάσεων με μικρό κείμενο, ολοσέλιδη εικονογράφηση και κάπως ανατρεπτική αισθητική. Η εικονογράφηση έχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Άλλωστε η κειμενογράφος και εικονογράφος B. Alemagna, Ιταλίδα που ζει στο Παρίσι (βλ. και το βιβλίο της Ένα λιοντάρι στο Παρίσι), μιλάει έντονα, κυρίως, με τη ζωγραφική της.
Ένα παιδί από βιβλία, Oliver Zeffers και Sam Winston, ΙΚΑΡΟΣ, 2017
Ο τίτλος και το εξώφυλλο μας προκαλούν γλυκά και τόσο παιχνιδιάρικα. Κρύβουν εφτασφράγιστα μυστικά, – άλλωστε το κόκκινο βιβλίο είναι κλειδωμένο, – αλλά και μας φανερώνουν σκόρπιες αράδες κλασικών κειμένων.
Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο, Α. Ζέη, ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, 2013 -ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
Ξεφυλλίζοντας Τον μεγάλο περίπατο του Πέτρου τα παιδιά μας γνώρισαν με έναν τρόπο ελκυστικό ένα κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας. Λίγο νωρίτερα εμείς μαθαίναμε, σκύβοντας στο ίδιο βιβλίο, ότι το λογοτεχνικό κείμενο, όταν είναι ειλικρινές, απλό και μεστό, μπορεί να μιλήσει για θέματα που πολλοί τα θεωρούσαν ακόμη τότε ακανθώδη και αντιμετωπίζονταν ως ταμπού.
Και τώρα, μόλις πριν λίγες βδομάδες, η ίδια συγγραφέας, η Άλκη Ζέη, αφηγείται τα 20 πρώτα χρόνια της ζωής της, 1925-1945, στο αυτοβιογραφικό κείμενο με τίτλο Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο, (<<… ο θείος Πλάτων μου είχε χαρίσει πριν από τον πόλεμο για τα γενέθλιά μου δέκα μολύβια φάμπερ >> (σελ. 314), ενώνοντας την ιστορική και την αυτοβιογραφική γραφή. Γράφει με την ίδια φρεσκάδα και αμεσότητα που έγραφε τότε, όταν απευθυνόταν σε παιδιά.
Η λέσχη των αθεράπευτα αισιόδοξων, Jean Michel Guenassia, ΠΟΛΙΣ, 2011-ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
Μπαινοβγαίνουμε στο παρισινό μπιστρό Balto, στέκι του Σαρτρ και του Κεσέλ, μαζί με τον έφηβο Μισέλ Μαρινί, τον αφηγητή της ιστορίας. Μαζί του παίζουμε κι εμείς ποδοσφαιράκι και σκάκι, διαβάζουμε λογοτεχνία, βλέπουμε ταινίες της νουβέλ βαγκ, ακούμε μουσική ροκ εντ ρολ, ερωτευόμαστε.
Μετά τις αριστουργηματικές συλλογές διηγημάτων τής Ελισάβετ Χρονοπούλου Φοράει κοστούμι (2013), το οποίο έχει παρουσιαστεί στο «Πατάρι των αναγνώσεων», και Ο έτερος εχθρός (2017), περίμενα ένα πιο εκτεταμένο έργο, ένα μυθιστόρημα. Και να που ήρθε το μυθιστόρημά της Επί σκοπώπλουτισμού.
Ο αφηγητής, ένας σύγχρονος μοναχικός σαραντάρης, εντελώς ανιστόρητος, ο Γιώργος Ασλανίδης, αγνοεί τα πάντα. Δεν ξέρει ούτε τα πρόσωπα της οικογένειάς του, ούτε τον βίο τους, και πολύ περισσότερο δεν έχει ιδέα για τη σύγχρονη ιστορία του τόπου. Αρκείται στην μοναξιά και τον σκύλο του. Το παρελθόν, προσωπικό και συλλογικό, είναι βαθιά κρυμμένο κάτω από μισόλογα, σιωπές και αδιαφορία.
