Σεβερίνα του Rodrigo Rey Rosa, εκδ.Μικρή Κυψέλη, 2026, μτφρ. Κ. Αγγελοπούλου
Την απολαυστική ανάγνωση της Σεβερίνας την οφείλω στον Γιώργο Θωμόπουλο, που για δυο ή τρεις δεκαετίες – δεν θυμάμαι πια – βρίσκεται στο ίδιο πόστο, στο υπόγειο με τα λογοτεχνικά βιβλία. Είναι από τους στυλοβάτες του παλιού βιβλιοπωλείου στην Ασκληπιού και εξακολουθεί να κρατάει ακόμη την αφοπλιστική απλότητά του και το νοιάξιμο για τον αναγνώστη. Πάντα επιλέγει και προτείνει τα πιο αξιόλογα βιβλία.
Διαβάζοντας, λοιπόν, τη νουβέλα Σεβερίνα του R. R. Rosa, ένιωσα σαν να ανοίγω ένα λιτό χάρτινο κουτί σε σχήμα κύβου. Λίγα πρόσωπα, λίγες εξηγήσεις, σύντομες περιγραφές, συγκεκριμένος τόπος και αφηγηματική οικονομία χαρακτηρίζουν τη νουβέλα. Δημιουργείται η αίσθηση πως όλα μαζί, με την πυκνότητα που χαρακτηρίζει το κείμενο, θα μπορούσαν να χωρέσουν σε ένα συμμετρικό εξάεδρο!
Με τη ματιά της Εύης Ζερβού Καλλιακούδη
Ταξιδεύουμε, λοιπόν, παρακολουθώντας μια πυκνή αφήγηση, χωρίς πλατειασμούς, παρά μόνον με αποκαλυπτικά καθοριστικές στιγμές και με γρήγορο, σχεδόν κινηματογραφικό ρυθμό. Δεν υπάρχει περιττό. Δεν θα μπορούσαμε κάτι να πετάξουμε, ακόμη κι αν είμαστε αυστηροί αναγνώστες.
Ανοίγω το κουτί. Και τι δεν βρίσκω! Δεκάδες χαρτάκια με ονόματα λογοτεχνών, γνωστών ή άγνωστων σε μένα. Κι άλλα χαρτάκια με τίτλους βιβλίων, άλλους μεταφρασμένους και άλλους όχι. Ο Φώκνερ με τα Άγρια Φοινικόδεντρα σε μετάφραση Μπόρχες, ο Emile Laoust με τη Συλλογή Παραμυθιών των Βερβέρων, ο Π. Μπόουλς που έζησε στην Ταγγέρη και είναι μέντορας του Rosa, του συγγραφέα μας που γεννήθηκε στη Γουατεμάλα. Ακόμη ο Νικαραγουανός ποιητής Νταρίο, ο μυθιστοριογράφος Φλωμπέρ, ο Ισπανός Χαρδιέλ Πονσέλα με το Περίμενέ με στη Σιβηρία, Αγάπη μου. … Διαβάζω και μερικούς ακόμη αμετάφραστους τίτλους βιβλίων La Tentation d’ Exister, Contre la musique, …
Όλα αυτά τα βιβλία κι ακόμη περισσότερα διαβάζουν οι δυο ήρωες της νουβέλας. Έχουν μια ιδιαίτερη σχέση μαζί τους. Σχέση ζωής; Σχέση ουσίας; Σχέση ύπαρξης; Σχέση αγάπης; Σχέση βιοπορισμού; Σχέση εκμετάλλευσης; Σχέση ονειρική; Όλα τα ενδεχόμενα είναι πιθανά, καθώς τα κίνητρα σκόπιμα εμφανίζονται ελλιπή και ανολοκλήρωτα, με πολλές δυσδιάκριτες λεπτές αποχρώσεις. Η ιστορία μας ξεκινάει σε ένα βιβλιοπωλείο.
Ένα βιβλιοπωλείο είναι πάντα ένας μαγικός χώρος, κατάλληλος για να ξεκινήσει μια μυθοπλασία. Ας θυμηθούμε Το βιβλιοπωλείο με τις μαύρες γάτες του P. Pulixi με αναφορές στην αστυνομική λογοτεχνία, αλλά και το παλιό λονδρέζικο διώροφο Βιβλιοπωλείο των μικρών θαυμάτων της M. Gutierrez, που τις Πέμπτες παίρνει ιδιαίτερη ζωή. Και ποιος αναγνώστης δεν ονειρεύεται ένα ρομαντικό ταξίδι με το πλωτό βιβλιοπωλείο του κ. Περντί στο Μικρό παριζιάνικο βιβλιοπωλείο της Nina George;
Το βιβλιοπωλείο, όμως, του R. R. Rosa είναι τελείως διαφορετικό. Δεν αποπνέει ρομαντισμό ούτε λειτουργεί σαν ένα ατμοσφαιρικό πλαίσιο δράσης. Είναι μόνο το έναυσμα για να ξεκινήσει μια ιστορία με πολλές αμφισημίες, αινίγματα και ερωτηματικά. Στην αρχή ο αναγνώστης, ίσως, την εκλαμβάνει και ως αστυνομική ιστορία, εκτίμηση που, τελικά, ανατρέπεται. Ωστόσο, η αφήγηση θα μπορούσε να εξελιχθεί υπό προϋποθέσεις ως μύθος με αστυνομική πλοκή.
Τα κυρίαρχα πρόσωπα της νουβέλας είναι δύο. Το ένα είναι ο βιβλιοπώλης – αφηγητής, χωρίς όνομα, αλλά με μια τακτοποιημένη καθημερινότητα. Άνοιξε «πρόσφατα (μαζί με) μια παρέα φίλων παθιασμένων με τα βιβλία» το βιβλιοπωλείο Λα Εντρετενίδα, λέξη πολύσημη στα Ισπανικά, που είναι, βέβαια, η μητρική γλώσσα του συγγραφέα. Το άλλο πρόσωπο είναι μια μυστηριώδης γοητευτική αναγνώστρια, η Άννα – Σεβερίνα, πλάσμα πολυταξιδεμένο, αινιγματικό, ίσως αντισυμβατικό, με ζωή σκοτεινή και ασαφή, καθόλου ξεκάθαρα σχεδιασμένη.
Οι δυο ήρωες γνωρίζονται στο χώρο του βιβλιοπωλείου μια Δευτέρα, μέρα που συναντιέται η λέσχη ανάγνωσης. Και ξεκινούν ένα διαρκές πολύπτυχο παιχνίδι, ένα γαϊτανάκι κρυφτού. Ο βιβλιοπώλης παρατηρεί κρυφά την Άννα κάθε φορά που επισκέπτεται το βιβλιοπωλείο του, ανακαλύπτει την απώλεια βιβλίων, σημειώνει μυστικά τους τίτλους τους και αναμένει την επόμενη επίσκεψή της. Η Άννα, αναγνώστρια κλεμμένων βιβλίων, παίρνει τα βιβλία από τα ράφια με περισσή μαεστρία, ώστε σπάνια γίνεται αντιληπτή.
Ο βιβλιοπώλης, όταν δεν την βλέπει, την αναζητά στους δρόμους της πόλης, στην πανσιόν Κάρλος, ακόμη και στο αεροδρόμιο. Το παιχνίδι του κρυφτού μετατρέπεται σε παιχνίδι αναζήτησης του ερωτικού άλλου. Σαν να είναι έφηβος, την αναζητεί διαρκώς και παντού. Την σκέφτεται, την «βλέπει» μπροστά του, την βλέπει στα όνειρά του, προσπαθεί εμμονικά να ανακαλύψει σημάδια που μπορούν να την προσδιορίσουν σαφέστερα και να φωτίσουν την ταυτότητά της.
Στο σπίτι του βιβλιοπώλη, οι δυο τους, ανάμεσα σε πάμπολλα βιβλία, ζουν το παιχνίδι της ανάγνωσης. Διαβάζουν και ξαναδιαβάζουν ένα σωρό ετερόκλητα βιβλία, ζουν με τα βιβλία τους, μοιράζονται φράσεις από τις αναγνώσεις τους και βιώνουν νοερά τη μαγεία της βιβλιοθήκης του Μπόρχες, στο Μπουένος Άιρες. Η Σεβερίνα, που ίσχυρίζεται ότι «έχει(ω) πάει στη βιβλιοθήκη του Μπόρχες το 1999» , άραγε, να έχει κλέψει από τη βιβλιοθήκη του «το ιερό Κοράνι»; Και να έχει, άραγε, γράψει σημειώσεις στο περιθώριο των σελίδων, πλαστογραφώντας τον γραφικό χαρακτήρα του Αργεντινού συγγραφέα;
Πολλά ερωτηματικά αναπάντητα, πολλοί υπαινιγμοί, πολλές αμφισημίες, μυστικά και ψέματα που ποτέ δεν ξεδιαλύνονται. Έτσι, μετά από 148 μικρές σελίδες, φτάνουμε στο τέλος της νουβέλας που μπορεί να εκληφθεί και ως μια καινούργια αρχή. Το τέλος είναι απρόσμενο και απροσδόκητο. Φτάνοντας στην τελευταία σελίδα, νομίζω ότι μπορώ να καταλάβω το νόημα της προμετωπίδας του βιβλίου, που είναι ένας στίχος του Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς: «What power has love but forgiveness?».
Ας διαβάσουμε το βιβλίο για πολλούς λόγους. Αξίζει ως αφήγημα, η ανάγνωσή του έχει ροή, διαβάζεται εύκολα και κερδίζει ακόμη και τον απαιτητικό αναγνώστη.
Πράγματι, ένα βιβλιοπωλείο μπορεί να είναι χώρος μαγικός και σκηνικό σημαντικών συναντήσεων. Μου αρέσει η αναφορά σου στο γνώριμό μας βιβλιοπωλείο, την «Πολιτεία», ως εισαγωγή σε όσα συμβαίνουν στο βιβλιοπωλείο της μυθοπλασίας.
Μου αρέσει!Μου αρέσει!
Πολυαγαπημένη μου Εύη
Η κριτική σου, όπως και κάθε κριτική σου, είναι ένα μικρό λογοτεχνικό κείμενο – μια γραφή τόσο όμορφη, τόσο δική σου. Και πάντα, οδηγείς τα βήματα του αναγνώστη στο δικό του ξεχωριστό βιβλιοπωλείο, αν όχι πάντα να αγοράσει το βιβλίο, τουλάχιστον να το αναζητήσει και να το αγγίξει …
Μου αρέσει!Μου αρέσει!